Емтихан – жай ғана білімді тексеру ғана емес, жабығу жағдайындағы білімді тексеру болып табылады. Емтиханға дайындық және оны тапсыру кезінде жүйке және жүрек-қан тамыр жүйесіне салмақ түседі. Сондықтан емтиханға психологиялық дайындық қажет. Ол өз кезегінде емтиханға дайындалу және тапсыруға адекватты қатынас үлгілерін жасайды. Емтиханға дайындық кезінде өзіңізге сену керексіздер. Өз күшіңізге сенімсіз болған сайын, үрейде артады. Ол үрей сал болдырып, тіпті барлық әрекетті жоққа апарады.

Егер сіз ішіңізден: «Менің есте сақтау қабілетім нашар!», «Мен математикаға қабілетті емеспін!», «Мен бұл емтиханды ешқашан тапсыра алмаймын!», деп ойласаңыздар, сіздің жүйке орталығыңызға берген бұйрығыңыз әлсіз болады. Таңғаларлық ештеңесі жоқ, барлығы тек еңбектің арқасы. Өзіңізді жаман бағалауды қойыңыз.

Емтиханға дайындық туралы психологтың кеңестері

1. Емтиханға дайындықты бастамас бұрын жұмыс орнын дайындаған жөн. Оқуды ыңғайлы етіп, сабаққа ештеңе кедергі жасамайтындай етіп, емтиханға дайындалу үшін қажетті барлық нәрсе: оқулықтар, оқу құралдары, дәптерлер немесе дәптерлер және басқалар туралы бәрін ойластыру керек. Түстің адамға әсерін зерттейтін психологтар интеллектуалдық белсенділікті арттыратындықтан, интерьерге түрлі-түсті «дақтарды» енгізуді ұсынады: сары, қызғылт, күлгін.

2. Емтиханға дайындық тәртібі туралы ойлану керек. Емтиханға дайындалу үшін уақытты ескере отырып, күнделікті сабақтарға арналған материал мөлшерін анықтауға тырысатын жоспар құрған жөн.

3. Күнделікті іс-әрекетті жоспарлау кезінде сіздің жеке сипаттамаңызды ескерген жөн, кім екеніңізді - «үкі» немесе «ерте құс» екенін анықтаған жөн. Осыған байланысты, таңертең немесе кешке мүмкіндігінше жүктеңіз.

4. Дайындықтың әр күніне жоспар құрғанда, сіз бүгін қай пәнді оқитыныңызды нақты анықтаған дұрыс.

5. Күрделі немесе әйгілі материалды зерттеуді тарату кезінде дайындықтың қаншалықты орынды екенін өзіңіз анықтаңыз. Дайындық күніндегі жұмысыңызға байланысты бұл мәселеде икемді болыңыз.

6. Жұмыс пен демалыстың ауысқанына көз жеткізіңіз. Мысалы, сабақтың 40 минуты, 10 минут - тынығу. Релаксация кезінде қашықтықты, мысалы, терезеден, әсіресе жабайы табиғаттан қарау керек.

7. Ұсынылған емтихан сұрақтары бойынша материалды қайталаған пайдалы.

8. Емтиханға дайындықтың әр күнінің соңында сіз материалды қалай меңгергеніңізді тексеруіңіз керек.

9. Емтиханға дайындалу барысында сұрақтарға, диаграммаларға және салыстырмалы кестелерге жауап беру жоспарларын қолдана отырып материалды құрылымдау пайдалы, және мұны ақылда емес, қағаз бетінде бекіту өте маңызды. Сұраққа жауап беру жоспарын жазған кезде сіз өз біліміңізді басқаларға беретін адам боласыз, яғни сіз емтиханға қажет нәрсені жасайсыз. Жоспарлар іс жүзінде пайдалы, өйткені материалды қайталағанда пайдалану ыңғайлы.

10. Ешқашан барлық материалды жаттауға тырыспаңыз. Материалды түсіну өте маңызды, сондықтан негізгі ойлар мен тұжырымдамаларға назар аударыңыз.

Сізге қосымша сұрақ қойылады. Сізге алаңдамаңыз. Уақытыңызды жауаппен өткізіңіз. Сіз аз ойлануыңыз керек деп айта аласыз. Сөйлеместен бұрын, жауабын ойыңызға салыңыз.

 Сіз қате жібердіңіз бе? Сонымен не? Әркімнің қателіктері болады. Егер сіз қатені байқасаңыз және оны қалай түзетуді білсеңіз, оны жасаңыз. Егер сізге қате көрсетілсе және сіздің дұрыс екендігіңізге сенімді болмасаңыз, онда сіз келісесіз. Қателіктерден қорықпаңыз! Қателіктерді пайдаланып, сіңімді материалды жақсырақ түсінуге үйреніңіз.

Мүмкін болатын сәтсіздік туралы ойлар өздігінен жойылатын деп бекер айтылмаған. Алдағы емтиханға дайындалу кезінде ешқашан сәтсіздік туралы ойламаңыз. Керісінше, өзіңізге жеңістің, көптен күткен жеңімпаздықтың суретін салыңыз. Нақты мақсаттар қоюды үйреніңіз және оларға қол жеткізуге тырысыңыз.

11. Ауызша емтихандар алдында сіз айна алдында тұрып, бет әлпетіне, ым-ишаратқа, қалыпқа назар аударып, дауыстап жауап бергеніңіз жөн болар еді. Психологтар адамның емтиханға дайындалу (ақпарат алу) және емтихан тапсыру (ақпаратты шығару) сәтіндегі жағдайының айырмашылығы неғұрлым үлкен болса, оның жадынан мәлімет алу қиынға соғатынын анықтады. Жауап беру кезінде материалды айтқан кезде, сіз осы екі күйді жақындастырасыз. Емтихан сұрақтарына жауаптарды біреуге (ата-ана, достар, сыныптастар) айту пайдалы.

12. Практикалық тапсырмаларды қалай жақсы орындауға болатынын біліңіз. Оларды қалай орындағаныңызды, сіздің пайымдауыңыз қандай болғанын түсіндіруге үйреніңіз.

13. Емтиханға қатысты кеңеске міндетті түрде барыңыз, онда емтихан материалына қатысты сұрақтарыңызды біліп, оқытушыдан кеңестер ала аласыз.

Емтихан күндерінде ағзаңыз бен миыңыз ең жақсы күйде болу үшін не істеу-керек?
 1 — Емтиханға бір күн қалғанда зияткерлі жұмыспен айналыспаңыз. Таза ауада дем алыңыз. Кешке кино, бірақ тек комедия көруге рұқсат! Дау-жанжалдан аулақ болыңыз. Бұл кедергі етеді.

2 — Емтихан алдында, түнде, конспект көруге бір сағатыңызды арнаңыз. Дұрыс білмеймін деген негізгі пунктерді қараңыз.

3 — Емтихан күні ұйқыңыз қанып тұруы керек. Емтиханға ерте келмеңіз, 15 минут жеткілікті. Әйтпесе, көп толқып қоясыз.

4 — Бірінші болып тапсырыңыз. Емиханды көп күту, психологиялық түде жалықтырады.

5 — Емтиханға бара жатып, өзіңізбен бірге конспектіңзді алуға ұмытпаңыз. Көшіріп жазу үшін емес, өзіңізді қорғалғандай сезіну үшін.

Емтихан қарсаңында

1. Емтиханға бір күн қалғанда материалды қайталау үшін қалдырыңыз, ал ауызша емтиханға дейін - біреуге немесе өзіңізге сұрақтарға жауаптар іздеуге уақыт бөліңіз.

2. Билеттерді ретпен қайталамаңыз. Рөлдік ойын түрінде материалды қайталаңыз: билеттер рәсімдеп, оларға жауап беру кезінде емтихандық жағдайды жоғалтыңыз.

3. Осы рөлдік ойын барысында жауап беруге дайындалыңыз: сұраққа жауап беру жоспарын жазыңыз, сұраққа жауап жазудың басқа түрлерін қолданыңыз (тезистік жоспарлар, тезистер, кестелер, диаграммалар).

4. Кешкі сабақтардан бас тартып, серуендеп, төсекке ертерек барыңыз.

Сәттілік!

Есте сақтау жөніндегі нұсқаулық

Ең бастысы - қайталауды уақытында тарату.

Ұсынылған дәрілерді 15-20 минут ішінде, 8-9 сағаттан кейін және 24 сағаттан кейін қайталаңыз.

Материалды ұйқыдан 15-20 минут бұрын және таңертең жаңа бастарда қайталау пайдалы. Әр қайталау кезінде қателерді түсініп, қиын жерлерге назар аудару керек.

Егер сіз материалды мәтінге жақын өз сөзіңізбен қайталасаңыз, қайталау тиімді болады. Егер 2-3 минут ішінде материалды еске түсіру мүмкін болмаса, мәтінге сілтеме жасаған дұрыс.

Ақпаратты ұзақ мерзімді жадқа аудару үшін қайталаулар арасындағы уақыт аралығын біртіндеп арттырып, бір-екі күннен кейін қайталаулар жасау керек. Бұл әдіс ұзақ уақыт есте сақтауға мүмкіндік береді.

Кез-келген кәсіпте сәттілікке алғашқы қадам - бұл психологиялық көзқарас., қойылған мақсатқа жететініне толық сенім. Баланы сәттілікке, сәттілікке дағдыландыру керек, бірақ сонымен бірге алаңдаушылық білдіретін адамдардың нәтижелі жұмыс істеуіне кедергі келтіретін себептердің бірі олардың белгілі бір іс-әрекеттерді орындауға емес, ықтимал салдары қандай болатынына көбірек көңіл аудару екендігі белгілі. Сондықтан «маған өте жақсы баға алу керек», «мен барлық жағдайда жауап беруім керек» сияқты мақсат қою тиімсіз, нақты: «Мен теореманы дәлелдеуге немесе проблеманы шешуге тура келеді ...» деп тұжырымдау жақсы.

Бұған жол бермеу үшін, ата-аналар, балаңыздың күшті жақтарына сенімді болуыңыз керек. Артында сенімді арт, сүйіспеншілікке толы адамдар болғанда, өзіңізді сенімді сезіну оңай..

Формула – емтиханды табысты тапсыруға деген икем

1 — Мен емтихан тапсырғым келеді

2 — Менің қалауым – берік білімді болу

3 — Мен өзімді қабілетті, бәрін білуші адам ретінде көремін

4 — Мен өз мақсатыма қол жеткізе аламын – емтиханды табысты тапсырамын

5 — Мен бәрін істей аламын, емтиханды да тапсырамын, мен ешнәрседен қорықпаймын

6 — Емтиханды жақсы тапсыратыныма күмәнім жоқ

7 — Барлық адамдар мені барлығын білетін, өз-өзіне сенімді адам ретінде көреді

8 — Барлық мұғалыімдер мені бір оқығаннан жаттап алатын, қабілетті оқушы ретінде біледі

9 — Мен барлық рухани күшімді саламын

10 — Маған емтиханды жақсы тапсырған ұнайды

11 — Менің білімім жақсы, берік

Күнделікті өмірімізде жетістікке қалай жету керек, жетістікке жеткен адам кім? Деген сұрақтарды өзімізге жиі қоямыз. Жетістікке барлық адам болмасада көпшілігі жете алады. Ең алдымен мақсат қойып, соған іс әрекет жасауымыз керек, яғни ертеңгі жаңа асуларды алу үшін сіз дәл қазір іс әрекет жасау керек екенін түсінуіңіз керек. Жетістікке жеткісі келетін адамда «Жетер, күттік - енді қимылдау керек» деген секілді өзінің ұраны болу тиіс. Нағыз шынайы байлық – бұл біздің талантымыз, осы талантымызды дамытуға деген қабілеттеріміз.

Ал, енді жетістікке жету неден басталады? Әлемде және Қазақстанда танымал азаматтар кім?

Кім біледі Ник Вуичич кім екенін

Ник Вуйчич қазіргі таңдағы ең әлеуетті мотивациялық оратор болып табылады. Әлемнің кез келген түкпірінде оның сөзін тыңдайтындар үнемі табылып, оның айтқандарынан кейін адамдарды істі қайтадан бастауға бір нәрсе түрткілейді. Ник Вуйчичты көргеннен кейін адамдардың өзгергісі келетін өзіндік себептері бар. Яғни адамдар бұл өмірде қаншама қиындақтар болса да, мойымай, өз мақсаттарына жетуге болатынын ұғынады.
 
 Вуйчич тумасынан инвалид: тумасынан екі қолсыз, аяқсыз. Осындай диагнозы бар адамдар негізінде төсекке танылып, өмірінен үміт үзетін сияқты, алайда Ник мұнымен келіскісі келмеді. Оның өмірінде де инвалидтерге тән нағыз өмірге деген адаптация жүргенде қиындықтар бірталай рет болды.
 
 Өмірдегі ең басты сабақты ол балалық шағында-ақ алды - сәтсіздіктер мен қиындықтар уақытша, қараңғы түндердің артынан жарқыраған күн шығады, тек тағдырдың соққыларына дес бермей, мойымау керек екен. Никтің осындай жағдайымен қазіргідей жетістікке жетеді деп ешкім ойлаған жоқ.
 
 

Сонымен, бұл жазбадан түюге болатын бір ой ол: бұл өмірде мүмкін емес деген нәрсе жоқ. Аяқсыз, қолсыз Ник Вуйчич бір өзі қаншама іс тындырып жатқанда, аяқ-қолдары балғадай ағаларымыз үйде жатқаны ерсі нәрсе екен. Ал қазіргі таңда біздегі болып жатқан проблемаларымыз менің ойымша Никтің басынан өткен қиыншылықтардың қасында түк емес. "Қолымнан келмейді", "Уақытым жоқ!"  деген сылтауларымызды қойып, осы азаматтан үлгі алайық! Аяқ-қолсыз болса да біршама сап-сау адамдарға қарағанда толыққандырақ өмір сүріп жатыр. Әркімді кінәлай беруді қойып! Жауапкершілікті өз мойнымызға алып, өзіңіздегі жасырын күшті шығаратын уақыт келді!

Енді, Ел тарихындағы екінші алтын. Яғни,   Давид Дегтярев Токиодағы паралимпиада ойындарында чемпион атанды. Түрлі қиындықты жеңіп, үздік өнерімен озған атбасарлық пауэрлифтер мен мүмкіндігі шектеулі өзге де атлеттер қайсарлығы және табандылығымен күллі әлемдегі миллиондаған жанкүйерін тәнті етіп келді. Міне, ауыр атлетикамен аяқ асты айналасып осындай жетістіктерге жетті.

Профессор дәрісті бастамас бұрын, қолына су толы стақан алды да, студенттерден:

– Мына стақанның салмағы қанша, кім біледі? - деп сұрады.

Студенттер өзара сыбырласа бастады.

– Шамамен екі жүз грамм.

– Үш жүз.

– Төрт жүз грамм.

– Шынымды айтсам, дұрыс жауапты өзім де білмеймін. Бірақ қазір бұл маңызды емес. Ендігі сұрақ мынадай: Қолымды созып, осы стақанды екі минут бойы ұстап тұрсам не болады?

– Ештеңе бола қоймас, - деп мән-жайды түсінбеген студенттер бір-біріне таңдана қарады.

– Шынында да ештеңе болмайды. Ал екі сағат ұстап тұра берсем ше?

– Қолыңыз талып қалады ғой.

– Ал күні бойы қолымнан тастамай көтеріп тұра берсем не болады?

– Қолыңыз жансызданып, сал боп қалуыңыз да мүмкін.

– Қалай ойлайсыңдар, күні бойы көтеріп тұрғаннан стақанның салмағы өзгере ме?

– Жоға, қайдан өзгерсін, - деп студенттер әлі түк түсінер емес.

– Біз бұл жағдайды қалай өзгерте аламыз?

– Жай ғана стақанда орнына қойсаңыз болды, - деді бір студент сенімді түрде.

– Дәл солай! - деп профессордың дауысы қаттырақ шығып кетті. – Естеріңізде болсын, өмірдегі кез келген қиындыққа осы стақан секілді қарау керек. Бір мәселені екі минут ойласаң, ол жадыңда тұрады. Екі сағат бойы соны ойлай берсең, жаныңды жегідей жеп жібереді. Ал күні бойы, бірнеше күн бір нәрсені ойлап бас қатыра берсең, құрдымға ұшырайсың.

Ұзақ ойлай бергеннен, мәселе шешілмейді, керісінше ұлғая береді. Бас қатыра бергенше, әрекет еткенде ғана нәтиже болады.

Мәселе бар ма, шешіңіз немесе оны ойыңыздан шығарыңыз. Күнделікті "істеуім керек еді" деп кейінге қалдырып жүрген шаруаларыңыз да осылай жиналып-жиналып басыңызды ауыртады. Сондықтан әр істі уақытылы жасап тастауды әдетке айналдырыңыз.